Turgut Özal’ın Ekonomi Odaklı Dış Politikası: Yunanistan’a Yönelik “Zeytin Dalı” Diplomasisi Örneği

 

 

 

 

Özet

Turgut Özal’ın ekonomi ve dış politika arasında kurduğu ilişki, dönemin Türk dış politikasını açıklamak için önemli ipuçları sunmaktadır. Özal’ın ekonomi-dış politika ilişkisi birbirini tamamlayıcı nitelikte dört farklı boyut içerir. Öncelikle, Özal, ekonomik ilişkilerin gelişmesi ile sağlanacak karşılıklı bağımlılığın siyasi sorunların çözümüne ciddi katkılar sağlayacağına inanmaktadır. İkincisi, dış politika, Türk ekonomisinin dışa açılması için bir araç olarak kullanılmalıdır. Üçüncüsü, Türkiye’nin etkin bir dış politika izleyebilmesi ancak ekonomik bakımdan güçlenmesi ile mümkün olacaktır. Dördüncüsü, ülkenin ekonomik bakımdan gelişmesi, demokratikleşme ve iç barışın sağlanmasının önünü açacak, böylece Türkiye’nin özellikle Avrupa’yla ilişkilerindeki önemli bazı engeller ortadan kalkacaktır. Bu çalışmada, söz konusu dört boyutun Özal’ın söylem ve uygulamalarına atıfla açıklanmasının ardından, bunlardan ilki olan “Ekonomik karşılıklı bağımlılık barışçıl ilişkilere yol açar” önermesinin nasıl ve ne ölçüde gerçekleştiği sorusuna Yunanistan’a yönelik “zeytin dalı” diplomasisi örneği üzerinden cevap aranmaktadır. Makale, Özal’ın ekonomi odaklı barışçıl politikasının iki ülke ilişkilerinde 1980’ler için sınırlı ölçüde sonuç verdiğini, ancak taraflar arasında diyalog ortamını sağlayarak ve ekonomik işbirliğinin zeminini oluşturarak, iki ülke arasında 1999 sonrası yaşanacak yakınlaşmanın öncüsü olduğunu iddia etmektedir. 

Anahtar Kelimeler: Özal, ekonomik karşılıklı bağımlılık, dış politika, Türkiye, Yunanistan.

Abstract

Economy-foreign policy relationship correlated by Turgut Özal gives hints about explaining Turkish foreign policy of the era. Özal’s economy-foreign policy correlation has four dimensions, which complement each other. First of all, Özal believes that economic interdependence seriously contributes to the settlement of political problems. Secondly, foreign policy should be employed towards opening out of Turkish economy. Thirdly, effective Turkish foreign policy can only be realized by a strong Turkish economy. Fourthly, economic development will smooth the path for democratization and internal peace of the country, which will lift up the main obstacles enclosing especially the Turkish-European relations. After explaining these four dimensions with reference to Özal’s discourse and practices, this study tries to answer the question, how and to what extent the first dimension, which argues that “Economic interdependence leads to peaceful relations”, was realized on the Turkish-Greek “olive branch” diplomacy case. This article argues that although Özal’s economy focused peaceful policy has limited results in 1980s, by creating a dialogue platform and by laying the ground for economic cooperation, it pioneered the rapprochement between the two countries after 1999.

Keywords: Özal, economic interdependence, foreign policy, Turkey, Greece.