Çatışma Sürecinden Devlet İnşasına: Doğu Timor

Yusuf ÇINAR
Selçuk Üniversitesi İ.İ.B.F. Uluslararası İlişkiler Bölümü, Dr. Araştırma Görevlisi

 

 

Özet

Endonezya’nın 1975 yılında adayı ilhak etmesi, Doğu Timor sorununun yapısal sebeplerinin incelenmesini gerekli hale getirmiştir. Bu bağlamda Doğu Timor sorununun yapısal sebeplerinden olan tarihsel süreç, Portekiz’de meydana gelen darbe ile daha etkili bir aktör haline gelmiştir. Endonezya, Doğu Timor’un coğrafi olarak kendisinin parçası olduğunu dile getirmiş ve ilhakı bu sebebe dayandırarak meşrulaştırmaya çalışmıştır. Doğu Timor ilhakının krize dönüşmesine yol açan bir diğer yapısal sebep ise bölge devletleri arasındaki ekonomik menfaat yarışıdır. Doğu Timor’un zengin doğal kaynaklara sahip olması bölge ülkelerinin iştahını kabartmıştır. Endonezya’nın ilhak döneminde yaklaşık 250.000 kişi hayatını kaybetmiştir. Uluslararası toplumun sürece müdahalede gecikmesi, kayıpların artmasına neden olmuştur. Soğuk Savaş Sonrasında uluslararası toplumun soruna daha yakından ilgi göstermesiyle,  Birleşmiş Milletler sürece dâhil olmuştur. Böylece bağımsız Doğu Timor Devleti’nin temelleri inşa edilmiştir. Doğu Timor Devleti bağımsızlığına 2002 yılının Mayıs ayında kavuşmuştur. Çatışmanın dönüştürülme sürecinde BM kurumlarının koordinasyon eksikliği, yeni kurulan Doğu Timor devletini parçalanmanın eşiğine getirmiştir. Buradan hareketle çalışmanın amacı, sorunun tarihsel sürecinden yola çıkarak, çatışmanın yapısal sebeplerini ortaya koyarak; sürecin çatışma yönetimi dâhilinde analizini yapmaktır. Bununla birlikte bu çalışma, Doğu Timor Sorunu’nun; Endonezya’nın ilhak ve BM’nin bölgede devlet inşa etme süreci olmak üzere iki ayrı dönemini tanıtmayı amaçlamaktadır.

Anahtar kelimeler: Çatışma, Çatışmanın Dönüştürülmesi, Doğu Timor Sorunu, Birleşmiş Milletler, İnsan Hakları.

Abstract

Indonesian annexation on the island in 1975 made it necessary to examine the structural causes of the problem of East Timor. In this context, the historical process of the structural causes of the problem of East Timor became an effective actor with the coup took place in Portugal. Indonesia expressed that East Timor is geographically part of its own and tried to justify the annexation basing on this reason. Another structural cause that led the annexation of East Timor to be problematic is the economic interests race among the states of the region. East Timor's having rich natural resources was quite appetizing for the regional states. Approximately 250,000 people were killed during Indonesia's occupation. The international community's delaying to intervene the process caused the losses increased. After the Cold War, the international community showed interest in the problem more closely and the United Nations became involved in the process. Thus, foundations of an independent state of East Timor began to be constructed and the State of East Timor gained independence in May 2002. In the process of transforming the conflict, the lack of coordination in the UN institutions brought the newly established state of East Timor to the brink of fragmentation. The purpose of this study is to reveal the analysis of the process within the conflict management revealing the structural causes of the problem from the historical process of problem. However, this study tries to make the definition of the East Timor Problem in two separate periods as Indonesian annexation in East Timor and the United Nations process of state-building in East Timor.

Key Words: Conflict, Conflict Transformation, the Problem of East Timor, the United Nations, Human Rights.